6. Öll ríki ESB fullgilda

Hvað 49. greinin segir

Aðild að ESB byggist á 49. gr. sáttmálans um Evrópusambandið. Þar stendur að skilyrði inngöngu og þær breytingar á sáttmálunum sem hún kallar á skuli vera efni samnings milli aðildarríkjanna og umsóknarríkisins, og að sá samningur „skuli lagður fyrir öll samningsríkin til fullgildingar í samræmi við stjórnskipunarreglur hvers þeirra“.1

Í sömu grein kemur fram að ráðherraráðið ákveði einróma, að höfðu samráði við framkvæmdastjórnina og að fengnu samþykki Evrópuþingsins, sem þarf meirihluta allra þingmanna sinna en ekki aðeins greiddra atkvæða.1

Sáttmálinn sjálfur segir aðeins „ráðið“ og það er tvírætt á íslensku. Átt er við ráð Evrópusambandsins, oftast kallað ráðherraráðið, þar sem ráðherrar aðildarríkjanna sitja. Það er ekki sama stofnun og leiðtogaráðið, þar sem forsætisráðherrar og forsetar ríkjanna sitja og marka almenna pólitíska stefnu. Formlega einróma ákvörðunin um aðildarumsókn er tekin í ráðherraráðinu.4

Hverjir þurfa að samþykkja

Röðin er þessi. Fyrst þarf samþykki Evrópuþingsins og einróma samþykki ráðherraráðsins. Aðeins þá er hægt að undirrita aðildarsamninginn. Síðan fer hann til fullgildingar hjá öllum samningsríkjunum, þar með talið umsóknarríkinu sjálfu, eftir stjórnskipun hvers lands: þingsamþykkt eða þjóðaratkvæði eftir atvikum.2

Í reynd þýðir þetta 28 fullgildingar: 27 aðildarríki og Ísland. Ekkert ríki er of lítið til að stöðva málið á þessu skrefi.

Þetta hefur strandað áður

Fjögur ríki sömdu um aðild árið 1994: Austurríki, Finnland, Noregur og Svíþjóð. Þrjú þeirra urðu aðildarríki 1. janúar 1995. Noregur ekki.

Ráðherraráðið þurfti að gefa út sérstaka ákvörðun þann dag til að laga aðildarskjölin að þremur nýjum ríkjum í stað fjögurra. Ástæðan er orðuð beint í ákvörðuninni: Noregur hafði ekki afhent fullgildingarskjöl sín í tæka tíð og varð því ekki aðildarríki Evrópusambandsins 1. janúar 1995.3

Samningurinn var fullgerður. Undirskriftirnar voru komnar. Það dugði ekki.

Hvað þetta þýðir um tímann

Króatía er nýjasta dæmið um ferli sem gekk alla leið. Umsókn barst í febrúar 2003, viðræður hófust í október 2005 og lauk í júní 2011, samningurinn var undirritaður í desember 2011 og aðild tók gildi 1. júlí 2013.5

Frá undirritun til gildistöku liðu þar um átján mánuðir, og það var án teljandi vandræða við fullgildingu. Þetta er eitt dæmi en ekki meðaltal, og Ísland er ekki Króatía. Það sem það sýnir er stærðargráðan: lokaskrefið er mælt í misserum, ekki vikum.